Om maar met de deur in huis te vallen: Vrijheidsbeperkende maatregelen in de open jeugdzorg zijn niet toegestaan. Maar wat valt daar nu wel en niet onder? En hoe ga je om met regels en grenzen stellen in de open jeugdzorg? Dit artikel hoopt wat duidelijkheid te scheppen.
Wat is de open jeugdzorg?
De open jeugdzorg is jeugdzorg die vrij is van karakter. Jeugdigen mogen de instelling in en uit lopen. Er wordt van deze jeugdigen verwacht dat zij, afhankelijk van hun leeftijd, goed met bepaalde vrijheden omgaan. Denk hierbij aan open jeugdzorg groepen, begeleid wonen instellingen, gezinshuizen en moeder-kind huizen.
Wat zijn vrijheidsbeperkende maatregelen?
Vrijheidsbeperkende maatregelen zijn maatregelen die ervoor zorgen dat een jeugdige niet zijn eigen leven kan inrichten. Denk aan verplichte deelname aan behandeling, maar ook aan cameratoezicht, fixeren, enzovoorts. Het Nederlands Jeugdinstituut geeft in een van hun artikelen meer uitleg. Vrijheidsbeperkende maatregelen mogen alleen worden toegepast op grond van bepaalde wetten. Bijvoorbeeld in de gesloten jeugdzorg. Daarbuiten dus niet.
Wat vinden we van vrijheidsbeperkende maatregelen in de open jeugdzorg?
Zoals al gezegd is de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen in de open jeugdzorg niet toegestaan. Hierover is in het veld discussie ontstaan. Want het ’s avonds innemen van een telefoon bij een jongere, of een jeugdige vragen uit school eerst even op de kamer te zitten om tot rust te komen, wordt soms ook gezien als vrijheidsbeperking. Anderen zien dit echter weer als onderdeel van grenzen stellen, wat hoort bij de opvoeding. Vanwege alle meningsverschillen en verwarring is er door de IGJ in 2022 een handreiking uitgebracht. Ook de brancheorganisatie Jeugdzorg Nederland heeft een handreiking opgesteld.
Conclusie
Vrijheidsbeperkende maatregelen in de open jeugdzorg mogen simpelweg niet. Maar uiteraard moeten er wel (huis)regels en grenzen zijn. Het is voor jeugdigen goed om te weten waar ze aan toe zijn. De regels en grenzen die worden toegepast moeten echter maatwerk zijn en gebaseerd zijn op gedegen kennis van bevoegde en bekwame professionals. Elke jeugdige in de zorg is uniek. Er moet rekening gehouden worden met de persoonlijke geschiedenis, persoonlijkheid en het toekomstperspectief. Daarom is het belangrijk om per jeugdige samen met de jeugdige zelf, professionals en het betrokken netwerk regels en afspraken vast te stellen. Deze moeten goed gedocumenteerd worden, inclusief een gedegen onderbouwing. De gedragswetenschapper speelt hierin een belangrijke rol. Daarnaast moeten de regels en afspraken regelmatig geëvalueerd worden met alle betrokkenen. Om dit alles niet te vergeten heeft Zorgly dit in het template zorgplan opgenomen.
