Geen cliënt is hetzelfde. Toch werken zorgorganisaties met vaste processen, afspraken en kwaliteitskaders. De uitdaging is om binnen die structuur voldoende ruimte te houden voor individuele behoeften en wensen.
Maatwerk leveren in de zorg betekent daarom niet dat iedere cliënt een volledig andere werkwijze krijgt. Het betekent dat je binnen duidelijke professionele en organisatorische kaders bewust kijkt naar wat deze persoon nodig heeft.
Wat betekent maatwerk leveren in de zorg?
Maatwerk in de zorg betekent dat zorg en ondersteuning zoveel mogelijk aansluiten bij de individuele behoeften, wensen, mogelijkheden en het dagelijks leven van de cliënt.
Daarbij gaat het niet alleen om de zorgvraag of diagnose. Ook persoonlijke doelen en voorkeuren spelen een rol. Denk aan:
- het onderhouden van sociale relaties;
- persoonlijke ontwikkeling;
- deelname aan de samenleving;
- zelfstandigheid;
- privacy;
- inspraak in de eigen zorg;
- persoonlijke voorkeuren in begeleiding en ondersteuning.
Maatwerk is daarmee een belangrijk onderdeel van goede zorg.
De vraag is steeds: wat heeft deze cliënt nodig om passende zorg of ondersteuning te ontvangen, binnen de mogelijkheden en verantwoordelijkheden van de zorgorganisatie?
Maatwerk begint met luisteren naar de cliënt
Maatwerk leveren begint met goed luisteren. Niet alleen tijdens de intake, maar gedurende het hele zorgproces.
De behoeften van een cliënt kunnen veranderen. Daarom is het belangrijk om op verschillende momenten stil te staan bij wat goed gaat, wat anders moet en welke doelen nog passend zijn.
Dat kan bijvoorbeeld tijdens:
- de intake;
- het opstellen van het zorg- of ondersteuningsplan;
- periodieke evaluaties;
- voortgangsgesprekken;
- gesprekken met familie of vertegenwoordigers;
- momenten waarop de situatie van de cliënt verandert.
Daarbij sluit maatwerk direct aan op cliëntenparticipatie. Een cliënt kan pas invloed hebben op de eigen zorg wanneer er daadwerkelijk ruimte is om wensen, ervaringen en voorkeuren te bespreken.
Maatwerk is niet hetzelfde als alles mogelijk maken
Maatwerk betekent niet dat iedere wens van een cliënt automatisch kan worden uitgevoerd.
Een zorgorganisatie heeft ook te maken met professionele afwegingen, veiligheid, beschikbare capaciteit, wet- en regelgeving en afspraken binnen de organisatie.
Soms kunnen wensen van een cliënt bijvoorbeeld botsen met:
- veiligheidsafspraken;
- belangen van andere cliënten;
- professionele richtlijnen;
- beschikbare personele capaciteit;
- grenzen van de aangeboden zorg of ondersteuning.
Juist dan is het belangrijk om de afweging bespreekbaar te maken. Leg uit welke mogelijkheden er zijn, welke grenzen gelden en waarom bepaalde keuzes worden gemaakt.
Ook grenzen aangeven in de zorg hoort daarom bij verantwoord maatwerk.
Maatwerk en evidence-based werken
Maatwerk leveren en evidence-based werken hoeven elkaar niet uit te sluiten.
Binnen het sociaal domein zijn verschillende onderbouwde interventies en werkwijzen beschikbaar. Tegelijkertijd moet een professional blijven kijken of een bepaalde aanpak aansluit op de situatie en behoeften van de cliënt.
Het gaat daarom om een combinatie van:
- beschikbare kennis en onderbouwde interventies;
- professionele deskundigheid;
- de situatie van de cliënt;
- behoeften en voorkeuren van de cliënt.
Een bestaande werkwijze biedt structuur, maar binnen die structuur kan ruimte nodig zijn voor individuele afwegingen.
Voor verdere inhoudelijke kennis over interventies en professionele werkwijzen bieden onder andere Movisie en het Nederlands Jeugdinstituut informatie. Zorgly heeft daarnaast een eigen pagina over het NJi.
Maatwerk leveren in de zorg vraagt om goed beleid
Goede bedoelingen zijn niet voldoende om maatwerk structureel onderdeel te maken van de zorgverlening.
De organisatie moet ook bepalen waar in het zorgproces ruimte wordt gemaakt om individuele wensen en behoeften te bespreken, vast te leggen en opnieuw te beoordelen.
Daarvoor kunnen bijvoorbeeld afspraken nodig zijn over:
- intake en kennismaking;
- het opstellen van het zorgplan;
- evaluatiemomenten;
- verantwoordelijkheden van medewerkers;
- betrokkenheid van cliënten en verwanten;
- rapportage;
- wijzigingen in doelen of begeleiding;
- overdracht tussen medewerkers.
Deze afspraken horen thuis in het bredere zorgbeleid van de organisatie.
Maatwerk is daarmee niet alleen iets tussen een individuele medewerker en cliënt. De organisatie moet medewerkers ook de structuur en ruimte geven om passende keuzes te maken.
Leg wensen en afspraken goed vast
Wanneer medewerkers rekening moeten houden met individuele behoeften, moeten relevante afspraken ook goed worden vastgelegd.
Denk bijvoorbeeld aan:
- doelen van de cliënt;
- voorkeuren in begeleiding;
- aandachtspunten;
- gemaakte afspraken;
- evaluaties;
- veranderingen in de zorgbehoefte.
Het cliëntdossier speelt hierin een belangrijke rol. Goede dossiervorming helpt medewerkers om afspraken terug te vinden en ondersteunt de continuïteit van zorg.
Een elektronisch cliëntendossier (ECD) wordt gebruikt om cliëntgegevens, rapportages en relevante afspraken vast te leggen.
Zorgly is zelf geen ECD en slaat geen cliëntdossiers op. Zorgly ondersteunt juist de beleidsmatige kant: welke processen en afspraken moet je als organisatie inrichten om zorgvuldig en consistent te werken?
Van maatwerk naar structurele kwaliteitsverbetering
Individuele signalen kunnen ook informatie opleveren voor de hele organisatie.
Wanneer meerdere cliënten bijvoorbeeld aangeven dat een bepaalde werkwijze niet goed aansluit, kan dat aanleiding zijn om beleid of processen opnieuw te bekijken.
Maatwerk en kwaliteitsbeleid versterken elkaar daarom wanneer organisaties niet alleen kijken naar de individuele oplossing, maar ook naar terugkerende patronen.
Vragen die daarbij kunnen helpen zijn:
- Welke wensen of knelpunten komen vaker terug?
- Sluiten onze werkprocessen voldoende aan op de doelgroep?
- Hebben medewerkers genoeg ruimte om professioneel af te wegen?
- Zijn gemaakte afspraken duidelijk vastgelegd?
- Worden ervaringen van cliënten gebruikt bij evaluaties en verbeteringen?
Via interne audits kan een organisatie daarnaast toetsen of gemaakte afspraken daadwerkelijk in de praktijk worden uitgevoerd.
Voorbeelden van maatwerk in verschillende zorgvormen
Hoe maatwerk eruitziet, verschilt per zorgvorm en doelgroep.
Bij een begeleid wonen instelling kan het bijvoorbeeld gaan om verschillen in begeleiding, zelfstandigheid en dagstructuur. Meer hierover lees je bij alles over begeleid wonen instelling.
Binnen de ouderenzorg kunnen persoonlijke gewoonten, sociale contacten, daginvulling en kwaliteit van leven een belangrijke rol spelen. Zie ook kwaliteit van leven in het verpleeghuis.
In de wijkverpleging kan maatwerk onder meer samenhangen met wat iemand zelf nog kan en welke ondersteuning nodig is. Daarbij is wijkverpleging en zelfredzaamheid een relevant onderwerp.
De precieze invulling verschilt, maar het uitgangspunt blijft hetzelfde: kijk naar de persoon én naar de professionele en organisatorische kaders waarbinnen zorg wordt geleverd.
Hoe helpt Zorgly bij maatwerk leveren in de zorg?
Maatwerk ontstaat in het contact met de cliënt, maar de organisatie moet wel zorgen voor een goede beleidsmatige basis.
In de beleidsomgeving van Zorgly wordt binnen relevante processen aandacht besteed aan het inventariseren van behoeften, krachten, wensen en doelen van cliënten en aan het evalueren van de geboden zorg.
Die beleidsbasis wordt ondersteund met protocollen, templates en hulpmiddelen waarmee een zorgorganisatie afspraken kan vertalen naar de dagelijkse praktijk.
Denk bijvoorbeeld aan bewerkbare templates voor zorgplannen, intakeverslagen en evaluaties. De organisatie past deze vervolgens aan op de eigen doelgroep, verantwoordelijkheden en werkwijze.
Zorgly helpt zo om maatwerk te verbinden aan structuur, beleid en kwaliteitsmanagement. De zorgorganisatie en haar professionals blijven zelf verantwoordelijk voor de afwegingen en uitvoering bij iedere individuele cliënt.
Bekijk ook de voordelen van Zorgly als je wilt weten hoe de beleidsomgeving organisaties ondersteunt bij het inrichten en onderhouden van hun kwaliteitsbeleid.
Conclusie
Maatwerk leveren in de zorg betekent dat je verder kijkt dan alleen een standaardproces of diagnose. De behoeften, wensen, mogelijkheden en doelen van de cliënt moeten een herkenbare plek krijgen binnen de zorgverlening.
Daarvoor zijn zowel professionele aandacht als goede organisatorische afspraken nodig. Door gesprekken, evaluaties, dossiervorming en beleid goed op elkaar aan te laten sluiten, ontstaat ruimte voor persoonlijke zorg zonder de noodzakelijke structuur uit het oog te verliezen.
Veelgestelde vragen over maatwerk in de zorg
Maatwerk betekent dat zorg en ondersteuning worden afgestemd op de individuele behoeften, mogelijkheden, wensen en doelen van een cliënt.
Cliënten verschillen in hun zorgvraag, omstandigheden en persoonlijke doelen. Door hiermee rekening te houden kan de zorg beter aansluiten op wat iemand daadwerkelijk nodig heeft.
Nee. Wensen moeten serieus worden meegewogen, maar professionele, organisatorische en veiligheidsafwegingen blijven belangrijk.
Relevante behoeften, doelen en afspraken kunnen worden vastgelegd in het cliëntdossier en bijvoorbeeld in het zorg- of ondersteuningsplan. Daarnaast moet in beleid duidelijk zijn wanneer en hoe deze afspraken worden geëvalueerd.
Cliëntenparticipatie zorgt ervoor dat cliënten hun ervaringen, voorkeuren en wensen kunnen aangeven. Die informatie is nodig om passende individuele keuzes te kunnen maken.
Ja. Protocollen en beleid bieden structuur en duidelijkheid. Binnen die kaders kan professionele ruimte nodig zijn om rekening te houden met de individuele situatie van een cliënt.
Leg vast wanneer behoeften en doelen worden besproken, wie verantwoordelijk is voor evaluatie, waar afspraken worden geregistreerd en hoe wijzigingen worden doorgevoerd in de zorgverlening.
