IGJ-toetsingskader: waar kijkt de Inspectie naar?

Een inspectiebezoek van de IGJ roept bij zorgorganisaties vaak dezelfde vraag op: waar kijkt de inspectie precies naar? Daarvoor gebruikt de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd verschillende toetsingskaders.

Een IGJ-toetsingskader maakt inzichtelijk welke normen en toetsingscriteria de inspectie gebruikt tijdens haar toezicht. Er bestaat dus niet één algemeen toetsingskader voor iedere zorgorganisatie. Welk kader relevant is, hangt onder andere af van de zorgvorm, doelgroep en het onderwerp waarop toezicht wordt gehouden.

Wat is een IGJ-toetsingskader?

IGJ staat voor Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. De inspectie houdt toezicht op de kwaliteit en veiligheid van zorg en jeugdhulp.

Om duidelijk te maken waarop zij tijdens het toezicht let, werkt de IGJ met toetsingskaders. Deze bevatten normen en toetsingscriteria die zijn gebaseerd op onder andere wet- en regelgeving, veldnormen en richtlijnen van beroepsorganisaties.

Een toetsingskader helpt je dus om te begrijpen:

• welke onderwerpen de IGJ belangrijk vindt;
• welke normen relevant zijn;
• waarop een inspecteur kan doorvragen;
• welke onderdelen van beleid én uitvoering aantoonbaar moeten zijn.

Het toetsingskader zelf is daarmee vooral een praktische vertaling van normen waarop de inspectie toezicht houdt.

Meer weten over de rol van de inspectie? Bekijk ook IGJ.

Er is niet één IGJ-toetsingskader

Een belangrijk misverstand is dat iedere zorgorganisatie met hetzelfde toetsingskader wordt beoordeeld.

De IGJ gebruikt verschillende kaders voor verschillende onderdelen en sectoren van de zorg. Ook worden toetsingskaders aangepast wanneer relevante wetgeving, normen of professionele inzichten veranderen.

Daarom is het belangrijk om niet simpelweg een willekeurige IGJ-checklist te gebruiken. Je moet eerst bepalen welk toezicht en welke normen voor jouw organisatie relevant zijn.

Het IGJ-toetsingskader voor jeugdhulp: het JIJ-kader

Voor toezicht op jeugdhulpaanbieders gebruikt de IGJ grotendeels het JIJ-kader. Daarin staan jeugdigen en hun ouders centraal en beschrijft de inspectie waar zij tijdens een inspectiebezoek naar kijkt.

Het JIJ-kader is opgebouwd rond thema’s die te maken hebben met goede en veilige jeugdhulp. Daarbij wordt bijvoorbeeld gekeken naar de ontwikkeling en positie van de jeugdige, de deskundigheid van hulpverleners en de manier waarop een organisatie kwaliteit bestuurt en verbetert.

De IGJ heeft ook een aangepaste versie voor nieuwe jeugdhulpaanbieders. Het JIJ-kader is in februari 2026 opnieuw aangepast naar aanleiding van wijzigingen in de wetgeving. Dat onderstreept waarom het belangrijk is om bij voorbereiding op toezicht altijd met een actuele versie te werken.

Voor organisaties binnen de jeugdzorg is daarnaast alles over open jeugdzorggroep relevant.

Andere IGJ-toetsingskaders

Naast het JIJ-kader gebruikt de IGJ verschillende andere toetsingskaders.

Binnen het jeugddomein zijn er bijvoorbeeld aparte kaders voor:

• Veilig Thuis;
• suïcidepreventie bij jongeren;
• het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag;
• de opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen;
• stelseltoezicht binnen het jeugddomein.

De actuele selectie verschilt per onderwerp en kan wijzigen.

Ook buiten de jeugdhulp gebruikt de IGJ specifieke toetsingskaders. Zo zijn er kaders rond onvrijwillige zorg en heeft de inspectie sinds augustus 2026 ook een specifiek toetsingskader voor digitale zorg.

De praktische conclusie: zoek niet alleen op “het IGJ-toetsingskader”, maar kijk welk kader daadwerkelijk van toepassing is op jouw zorgverlening.

Waar kijkt de IGJ in de praktijk naar?

Welke onderwerpen precies worden beoordeeld verschilt per sector en toetsingskader. Toch gaat toezicht niet alleen over de vraag of een organisatie beleidsdocumenten heeft.

De inspectie kijkt juist ook naar de uitvoering in de praktijk.

Een organisatie moet daarom niet alleen kunnen laten zien wat er is afgesproken, maar ook hoe medewerkers handelen en hoe kwaliteit wordt bewaakt en verbeterd.

Afhankelijk van het toepasselijke toetsingskader kan aandacht worden besteed aan onderwerpen zoals:

• persoonsgerichte of ontwikkelingsgerichte zorg;
• deskundigheid van medewerkers;
• kwaliteit en veiligheid;
• cliëntenrechten;
• incidenten en leren van fouten;
• cliëntparticipatie;
• dossiervorming;
• medicatieveiligheid;
• bestuur en kwaliteitsverbetering.

Bij nieuwe zorgaanbieders in de gehandicaptenzorg kijkt de IGJ bijvoorbeeld naar persoonsgerichte zorg, deskundige zorgverleners, sturen op kwaliteit en veiligheid en medicatieveiligheid.

Daarom is kwaliteitsbeleid zorg meer dan een verzameling documenten. De afspraken moeten aansluiten op de dagelijkse uitvoering.

Beleid hebben is niet hetzelfde als beleid uitvoeren

Een protocol in een map hebben betekent nog niet dat medewerkers volgens dat protocol werken.

Dat onderscheid is belangrijk bij voorbereiding op toezicht.

Stel dat in het beleid staat dat incidenten worden geregistreerd, geanalyseerd en gebruikt om de zorg te verbeteren. Dan moet de organisatie dat proces ook daadwerkelijk uitvoeren en waar nodig kunnen aantonen.

Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld:

• scholing van medewerkers;
• evaluaties van zorgplannen;
• klachten;
• risicoanalyses;
• medicatieveiligheid;
• cliëntinspraak;
• verbeteracties.

Een interne audit kan helpen om te beoordelen of beleid en dagelijkse praktijk daadwerkelijk op elkaar aansluiten.

Lees daarvoor ook interne audits zorg.

Hoe bereid je je voor op een IGJ-inspectie?

Een goede voorbereiding begint niet enkele dagen voordat de inspectie langskomt. Het gaat vooral om structureel werken aan kwaliteit.

Een praktische aanpak bestaat uit vijf stappen:

1. Bepaal welke eisen voor jouw organisatie gelden

Kijk naar de zorgvorm, doelgroep, financiering, toepasselijke wet- en regelgeving en actuele toetsingskaders.

Niet ieder onderdeel van een IGJ-kader is automatisch voor iedere organisatie op dezelfde manier van toepassing.

2. Vergelijk het toetsingskader met je beleid

Controleer of relevante normen herkenbaar zijn verwerkt in beleid, protocollen en werkafspraken.

Kijk daarbij niet alleen of een onderwerp ergens wordt genoemd, maar ook of duidelijk is wie wat moet doen.

3. Controleer de praktijk

Vraag medewerkers hoe processen daadwerkelijk verlopen.

Weten zij bijvoorbeeld:

• hoe zij een incident moeten melden?
• waar actuele protocollen staan?
• wanneer een zorgplan moet worden geëvalueerd?
• hoe zij moeten handelen bij een klacht?
• wat zij moeten doen bij een veiligheidsrisico?

Hier wordt zichtbaar of beleid ook echt is geïmplementeerd.

4. Controleer of je kunt aantonen wat je doet

Goede kwaliteit moet niet alleen worden uitgevoerd, maar waar nodig ook aantoonbaar zijn.

Denk bijvoorbeeld aan registraties, evaluaties, scholing, verbeteracties en cliëntdossiers.

5. Pak verbeterpunten structureel op

Vind je een afwijking? Leg dan vast wat moet worden verbeterd, wie verantwoordelijk is en wanneer je opnieuw controleert.

Zo wordt voorbereiding op toezicht onderdeel van je normale kwaliteitscyclus in plaats van een eenmalige actie vóór een inspectiebezoek.

Gebruik eventueel ook de vragenlijst IGJ om kritisch naar de inrichting van je organisatie te kijken.

IGJ-toetsingskader en de Wet zorg en dwang

De Wet zorg en dwang (Wzd) verdient aparte aandacht, omdat hierover regelmatig misverstanden bestaan.

De Wzd regelt de rechten van mensen met een verstandelijke beperking of psychogeriatrische aandoening, zoals dementie, wanneer onvrijwillige zorg of een onvrijwillige opname aan de orde is. Onder voorwaarden kunnen ook bepaalde gelijkgestelde aandoeningen onder de wet vallen.

De Wzd is niet alleen van toepassing binnen een gesloten instelling. De wet kan ook relevant zijn bij ambulante zorg of ondersteuning buiten een accommodatie. De IGJ houdt toezicht op de manier waarop zorgaanbieders omgaan met onvrijwillige zorg en gebruikt daarvoor onder andere het toetsingskader onvrijwillige zorg.

Of en hoe de Wzd binnen een specifieke organisatie of cliëntsituatie van toepassing is, vraagt daarom een zorgvuldige beoordeling.

Voor zorgorganisaties binnen de ouderenzorg is hierover ook meer informatie te vinden bij Wzd toepassen in ouderenzorg.

Vrijheidsbeperking binnen de jeugdzorg

Voor jeugdhulp gelden daarnaast eigen regels. Binnen de JeugdzorgPlus zijn vrijheidsbeperkende maatregelen onder strikte voorwaarden geregeld in de Jeugdwet. De IGJ houdt hier toezicht op.

Voor aanbieders van open jeugdhulp is het daarom belangrijk om zeer zorgvuldig om te gaan met maatregelen die de vrijheid van jeugdigen beperken en te bepalen welke wettelijke kaders in de concrete situatie gelden.

Lees ook vrijheidsbeperkende maatregelen in de open jeugdzorg.

Van IGJ-toetsingskader naar praktisch kwaliteitsbeleid

Een toetsingskader lezen is één ding. De grotere uitdaging is om relevante normen te vertalen naar werkbare processen binnen de organisatie.

Dat betekent bijvoorbeeld dat je moet bepalen:

• welk beleid nodig is;
• welke protocollen medewerkers nodig hebben;
• welke verantwoordelijkheden worden vastgelegd;
• welke templates worden gebruikt;
• hoe medewerkers worden geïnformeerd;
• hoe je controleert of afspraken worden uitgevoerd;
• hoe verbeterpunten worden opgevolgd.

Juist die vertaalslag bepaalt of kwaliteitsbeleid alleen op papier bestaat of daadwerkelijk onderdeel wordt van de dagelijkse zorg.

Hoe helpt Zorgly bij het IGJ-toetsingskader?

Zorgorganisaties moeten veel verschillende wetten, kwaliteitskaders en toezichtsnormen vertalen naar hun eigen beleid en dagelijkse praktijk. Dat kost tijd en vraagt om structureel onderhoud.

Zorgly biedt per zorgvorm een online beleidsomgeving met beleid, protocollen, templates, een gebruiksaanwijzing met checklists, planning en kennisbronnen.

Bij het ontwikkelen en onderhouden van de beleidsbasis kijkt Zorgly naar relevante wet- en regelgeving en kwaliteitskaders voor de betreffende zorgvorm. Deze worden vertaald naar praktisch toepasbaar beleid.

Dat kan een organisatie helpen bij de voorbereiding op een inspectie, omdat relevante onderwerpen herkenbaar zijn opgenomen in de kwaliteitsstructuur.

Zorgly garandeert geen positief inspectieoordeel. De organisatie blijft zelf verantwoordelijk voor passende implementatie, uitvoering en het aantonen daarvan in de praktijk.

Wil je beoordelen hoe je organisatie ervoor staat? Bekijk de vragenlijst IGJ of lees meer over de voordelen van Zorgly.

Conclusie

Een IGJ-toetsingskader laat zien welke normen en criteria de inspectie gebruikt tijdens haar toezicht. Omdat de IGJ verschillende kaders gebruikt, is de eerste stap altijd bepalen welk toetsingskader relevant is voor jouw zorgorganisatie.

Gebruik het kader vervolgens niet alleen als checklist voor documenten. Kijk vooral naar de verbinding tussen beleid, dagelijkse uitvoering, dossiervorming en structurele kwaliteitsverbetering.

Wie daar gedurende het hele jaar aandacht aan besteedt, hoeft een inspectiebezoek minder als een los controlemoment te behandelen. Het toezicht sluit dan aan op een kwaliteitsstructuur die al onderdeel is van de dagelijkse organisatie.

Veelgestelde vragen over het IGJ-toetsingskader