Zelfstandig worden vraagt veel van jongeren. Voor jongeren die jeugdhulp ontvangen, kan deze overgang extra aandacht vragen. Zij krijgen niet alleen te maken met verantwoordelijkheden die bij volwassen worden horen, maar kunnen tegelijkertijd ondersteuning nodig hebben op het gebied van wonen, financiën, opleiding, werk, relaties en welzijn.
Voor een jeugdzorgorganisatie is het daarom belangrijk om niet pas vlak voor uitstroom over zelfstandigheid na te denken. Werk tijdig en samen met de jongere aan een realistisch toekomstperspectief. Wat kan iemand al zelf, waarbij is nog ondersteuning nodig en wat moet geregeld zijn voor de volgende stap?
Waarom jongeren voorbereiden op zelfstandigheid belangrijk is
De stap naar zelfstandigheid verloopt niet voor iedere jongere op dezelfde manier. Jongeren binnen de jeugdzorg kunnen te maken hebben met uiteenlopende ervaringen, ondersteuningsvragen en kwetsbaarheden. Dat kan invloed hebben op de vaardigheden en ondersteuning die nodig zijn bij het zelfstandig(er) worden.
Daarom is het belangrijk om verder te kijken dan alleen de leeftijd van een jongere. Kijk naar het individuele ontwikkelingsniveau, de mogelijkheden, het netwerk en de ondersteuning die iemand nodig heeft.
Zelfstandigheid betekent bovendien niet dat een jongere alles alleen moet kunnen. Het gaat erom dat iemand zo veel mogelijk leert om eigen keuzes te maken en dagelijkse verantwoordelijkheden te dragen, met passende ondersteuning waar dat nodig blijft.
Begin op tijd met het toekomstperspectief
Als zorgorganisatie wil je tijdig weten waar je met een jongere naartoe werkt. Wacht daarom niet tot uitstroom dichtbij komt, maar neem het toekomstperspectief mee in de begeleiding en evaluaties.
Bespreek samen met de jongere en waar relevant diens vertegenwoordiger, netwerk en betrokken professionals vragen als:
- Waar wil de jongere uiteindelijk wonen?
- Welke dagelijkse vaardigheden beheerst de jongere al?
- Waarbij is nog begeleiding nodig?
- Hoe gaat de jongere om met geld en administratie?
- Is er school, opleiding, werk of passende daginvulling?
- Op wie kan de jongere terugvallen?
- Welke ondersteuning kan na uitstroom nodig blijven?
- Welke vervolgaanbieder of andere partij moet tijdig betrokken worden?
Zo wordt zelfstandigheid geen doel dat plotseling aan het einde van een traject verschijnt, maar een onderdeel van de begeleiding.
Betrek de jongere bij het eigen toekomstplan
Een plan voor zelfstandigheid maak je niet alleen óver een jongere, maar vooral mét de jongere.
Bespreek wat iemand zelf belangrijk vindt en welke doelen haalbaar zijn. Niet iedere jongere heeft dezelfde ambities of hetzelfde tempo. Door jongeren actief te betrekken bij doelen en keuzes, sluit de begeleiding beter aan op hun situatie en belevingswereld.
Dat past bij het bredere uitgangspunt van cliëntenparticipatie: mensen betrekken bij beslissingen over ondersteuning die hen rechtstreeks aangaat.
Hoe begeleid je jongeren naar zelfstandigheid?
Zelfstandigheid bestaat uit meerdere onderdelen. Welke vaardigheden prioriteit hebben, verschilt per jongere. Werk daarom vanuit individuele doelen in plaats van vanuit één standaardlijst die voor iedereen hetzelfde is.
Oefen praktische vaardigheden
Dagelijkse vaardigheden kunnen een belangrijk onderdeel van de begeleiding zijn. Denk bijvoorbeeld aan:
- boodschappen doen en koken;
- schoonmaken en een huishouden voeren;
- afspraken maken en nakomen;
- reizen en vervoer regelen;
- administratie bijhouden;
- omgaan met geld;
- een dag- en weekstructuur aanhouden;
- contact opnemen met organisaties en instanties.
Laat een jongere waar mogelijk zelf oefenen. Begeleiding kan vervolgens stapsgewijs worden afgebouwd wanneer iemand een vaardigheid steeds zelfstandiger uitvoert.
Besteed aandacht aan wonen
Zelfstandig wonen vraagt meer dan een woning vinden. Een jongere moet bijvoorbeeld kunnen omgaan met buren, huishoudelijke taken, financiën, afspraken en verantwoordelijkheden rondom de woning.
Volledig zelfstandig wonen is bovendien niet voor iedere jongere direct een passende vervolgstap. Soms is een vorm van begeleid wonen geschikter.
Lees meer over begeleid wonen voor jongvolwassenen en alles over begeleid wonen instellingen.
Werk aan financiën en administratie
Geldzaken kunnen grote gevolgen hebben wanneer ze niet goed worden geregeld. Besteed daarom tijdig aandacht aan onderwerpen als inkomsten, vaste lasten, verzekeringen, abonnementen, administratie en budgetteren.
Bepaal daarbij wat een jongere zelfstandig kan leren en waarvoor aanvullende ondersteuning nodig blijft.
Kijk naar school, werk en daginvulling
Zelfstandigheid gaat ook over de manier waarop iemand zijn of haar dagelijks leven vormgeeft. Onderwijs, werk of een andere passende daginvulling kan daarbij belangrijk zijn.
Bespreek daarom niet alleen waar iemand straks woont, maar ook hoe een normale week eruit gaat zien.
Investeer in het sociale netwerk
Een jongere kan praktische vaardigheden beheersen en toch kwetsbaar zijn wanneer er nauwelijks mensen zijn om op terug te vallen.
Breng daarom samen het netwerk in kaart. Wie kan helpen bij praktische vragen? Wie biedt emotionele steun? En welke professionele ondersteuning blijft beschikbaar?
Een ondersteunend netwerk kan een belangrijke rol spelen tijdens én na de overgang naar meer zelfstandigheid.
Gebruik een passende methodische werkwijze
Een duidelijke werkwijze helpt medewerkers om doelgericht aan zelfstandigheid te werken. Welke methodiek of aanpak passend is, hangt af van onder andere de doelgroep, zorgvorm en ondersteuningsvragen.
Kies daarom bewust een passende en goed onderbouwde werkwijze en zorg dat medewerkers weten hoe zij deze moeten toepassen.
Vertaal de gekozen werkwijze vervolgens naar de dagelijkse begeleiding. Doelen rondom zelfstandigheid moeten terugkomen in bijvoorbeeld het zorg- of begeleidingsplan, evaluaties en de concrete afspraken met de jongere.
Zorgly kan waar relevant verwijzen naar passende methodieken en kennisbronnen. Volledige externe methodieken worden niet automatisch onderdeel van het Zorgly-beleid.
Zorg voor deskundige medewerkers
Jongeren begeleiden naar zelfstandigheid vraagt van medewerkers dat zij weten wanneer zij moeten ondersteunen, wanneer zij ruimte kunnen geven en wanneer aanvullende expertise nodig is.
Bepaal daarom vooraf welke kennis, ervaring en competenties nodig zijn voor de doelgroep waarmee je werkt. Denk niet alleen aan diploma’s, maar ook aan deskundigheidsbevordering, verantwoordelijkheden en de manier waarop medewerkers in de praktijk worden ondersteund.
Binnen een open jeugdzorggroep spelen daarnaast specifieke organisatorische en inhoudelijke aandachtspunten. Lees meer bij alles over open jeugdzorggroep.
Zorg voor een veilige overgang
Meer zelfstandigheid betekent vaak ook meer eigen verantwoordelijkheid. Dat betekent niet dat veiligheid uit beeld mag verdwijnen.
Bepaal per jongere welke risico’s relevant zijn en hoe hiermee wordt omgegaan. Maak afspraken over bijvoorbeeld signalering, bereikbaarheid, terugval en situaties waarin aanvullende ondersteuning nodig is.
Het doel is niet om ieder risico weg te nemen, maar om zelfstandigheid verantwoord op te bouwen en passende ondersteuning beschikbaar te houden.
Regel de overgang naar andere ondersteuning op tijd
Wanneer jouw organisatie de jongere na uitstroom niet verder begeleidt, is een goede overdracht belangrijk. Onderzoek daarom tijdig welke organisatie of professional de benodigde vervolgondersteuning kan bieden.
Wacht hier niet mee tot het einde van het traject. Door vroeg contact te leggen, kunnen verantwoordelijkheden en verwachtingen beter worden afgestemd.
Voor sommige jongeren kan begeleid wonen een vervolgstap zijn. Andere jongeren hebben een andere vorm van ondersteuning nodig. De passende route hangt af van de individuele situatie.
Leg je aanpak vast in beleid en werkafspraken
Als organisatie wil je voorkomen dat de voorbereiding op zelfstandigheid volledig afhankelijk is van de werkwijze van één begeleider.
Leg daarom vast hoe je organisatie met toekomstperspectief en uitstroom omgaat. Denk aan afspraken over:
- wanneer je begint met toekomstgerichte doelen;
- hoe jongeren hierbij worden betrokken;
- hoe doelen worden vastgelegd en geëvalueerd;
- welke disciplines en netwerkleden worden betrokken;
- hoe risico’s worden beoordeeld;
- hoe overdracht en uitstroom worden voorbereid;
- wie waarvoor verantwoordelijk is.
Zo maak je de werkwijze herkenbaar voor medewerkers en kun je evalueren of deze in de praktijk goed wordt uitgevoerd.
Een aanbesteding en het toekomstperspectief van jongeren
Start je een jeugdzorgorganisatie en wil je deelnemen aan een gemeentelijke inkoop- of aanbestedingsprocedure? Dan kan het belangrijk zijn om duidelijk te maken hoe je de ondersteuning inhoudelijk organiseert.
Beschrijf niet alleen wat je wilt bereiken, maar ook hoe je dit gaat uitvoeren en borgen. Een duidelijke werkwijze rondom ontwikkeling, toekomstperspectief en uitstroom kan daar onderdeel van zijn, afhankelijk van de eisen van de betreffende procedure.
Controleer altijd wat de opdrachtgever daadwerkelijk vraagt. Meer hierover lees je bij een aanbesteding krijgen als zorginstelling.
Hoe Zorgly helpt bij beleid rondom zelfstandigheid
Jongeren voorbereiden op zelfstandigheid raakt meerdere onderdelen van een jeugdzorgorganisatie. Denk aan het zorgproces, zorgplannen, evaluaties, veiligheid, personeel, overdracht en uitstroom.
Zorgly biedt voor open jeugdzorg een online beleidsomgeving met beleid, protocollen, templates en praktische hulpmiddelen. Daarmee werk je aan een samenhangende beleidsbasis voor de organisatie en vertaal je belangrijke afspraken naar de dagelijkse praktijk.
Bekijk open jeugdzorggroep voor meer informatie over deze zorgvorm.
Biedt je organisatie daarnaast begeleid wonen aan of wil je je verder verdiepen in deze zorgvorm? Bekijk dan begeleid wonen instelling.
Zorgly helpt bij de beleids- en kwaliteitsbasis. De zorgorganisatie blijft zelf verantwoordelijk voor het kiezen van passende werkwijzen, de implementatie daarvan en de individuele begeleiding van jongeren.
Conclusie
Jongeren voorbereiden op zelfstandigheid begint ruim vóór het moment van uitstroom. Werk samen met de jongere aan een realistisch toekomstperspectief en besteed aandacht aan wonen, praktische vaardigheden, financiën, daginvulling, het sociale netwerk en eventuele vervolgondersteuning.
Maak dit onderdeel van het dagelijkse zorgproces. Leg doelen vast, evalueer de voortgang en zorg dat duidelijk is wie verantwoordelijk is voor de volgende stap.
Door de aanpak ook organisatorisch te borgen, voorkom je dat goede begeleiding afhankelijk wordt van losse initiatieven. Zo ontstaat een duidelijke lijn van begeleiding naar een zo zelfstandig mogelijke en passende vervolgsituatie.
Aan de slag met beleid voor jouw jeugdzorgorganisatie?
Wil je met Zorgly werken aan de beleids- en kwaliteitsbasis van jouw jeugdzorgorganisatie? Meld je aan bij Zorgly.
Heb je eerst nog vragen? Mail naar info@zorgly.nl of plan via onze website een telefonische afspraak in.
Veelgestelde vragen over jongeren voorbereiden op zelfstandigheid
Begin ruim voor het geplande moment van uitstroom. Hoe vroeg dat nodig is, hangt af van de jongere, de zorgsituatie en de vaardigheden waaraan gewerkt moet worden. Maak toekomstperspectief daarom onderdeel van de begeleiding en periodieke evaluaties.
Denk onder andere aan huishoudelijke vaardigheden, omgaan met geld, administratie, plannen, afspraken nakomen en hulp kunnen vragen. Welke vaardigheden nodig zijn en hoeveel ondersteuning daarbij nodig blijft, verschilt per jongere.
Bespreek doelen en wensen rechtstreeks met de jongere en bepaal samen welke stappen haalbaar zijn. Leg doelen concreet vast en bespreek regelmatig wat goed gaat en waar nog ondersteuning nodig is.
Nee. Voor sommige jongeren is zelfstandig wonen passend, terwijl anderen langer of blijvend ondersteuning nodig hebben. Begeleid wonen kan bijvoorbeeld een tussenstap of passende woonvorm zijn.
Zelfstandig functioneren betekent niet dat iemand alles alleen hoeft op te lossen. Een betrouwbaar netwerk kan praktische en emotionele ondersteuning bieden en helpen wanneer een jongere tegen problemen aanloopt.
Leg bijvoorbeeld vast hoe toekomstgerichte doelen worden opgesteld en geëvalueerd, hoe jongeren worden betrokken, wie verantwoordelijk is voor de voorbereiding op uitstroom en hoe overdracht naar vervolgondersteuning wordt georganiseerd.
Ja. Zorgly biedt voor open jeugdzorg een beleidsbasis met beleid, protocollen, templates en praktische hulpmiddelen. De organisatie past deze basis toe op de eigen werkwijze en blijft verantwoordelijk voor implementatie en uitvoering.
